Malcolm analyseert: een mogelijk gevolg van de Europese stemming over glyfosaat

Woensdag 29 november 2017

Op 27 november 2017 hebben de onnodig ingewikkelde beslissingsorganen van de Europese Unie ergens een meerderheid gevonden om Monsanto nog vijf jaar langer tijd te geven om de beruchte en volgens vele wetenschappers kankerverwekkende onkruidverdelger Round-Up te blijven verkopen. Deze beslissing is het gevolg van een intensieve en dure lobbycampagne en het zou me dan ook niet verbazen dat in de toekomst zal blijken dat hier en daar steekpenningen naar buitenlandse rekeningen zijn geschoven.

Ondanks mijn bedenkingen bij de huidige regeringen in dit land valt hen ditmaal weinig te verwijten. De Federale Regering van België heeft, overigens zonder tegenkanting van de deelstaatregeringen, tegen deze verlenging gestemd en zou glyfosaat, het beruchte hoofdbestanddeel van Round-Up, het liefst helemaal zien verdwijnen. De Belgische delegatie is er echter niet in geslaagd de rest van de EU te overtuigen. Maar liefst achttien landen, wat neerkomt op letterlijk honderden ministers en duizenden volksvertegenwoordigers hebben voor een verlenging van de vergunning gestemd.

Van een volksraadpleging of referendum was natuurlijk weer nergens sprake. Dat middel is blijkbaar voorbestemd voor institutionele kwesties als de onafhankelijkheid van Catalonië, het Grieks lidmaatschap van de eurozone of het Britse vertrek uit de EU. De volksgezondheid is nu eenmaal te belangrijk om over te laten aan mensen die effectief ziek kunnen worden.

Deze beslissing heeft allerlei gevolgen, waarvan ik het merendeel liever door wetenschappelijke experts laat uitleggen. Het heeft geen zin dat ik hun werk oppervlakkig en zonder veel kennis van scheikunde of biologie probeer samen te vatten. Het internet is groot genoeg om alle nodige informatie te vinden. Ik wil het echter wel eens hebben over een ander element van de discussie.

In de Verenigde Staten woedt al jarenlang een discussie over de wenselijkheid van de doodstraf. Voor- en tegenstanders bekampen elkaar al jaren met argumenten, maar voorlopig blijft deze in België al in 1996 verlaten strafmaat ginder van kracht. De recente beslissing van de EU in verband met glyfosaat zet me echter aan het denken. Zijn al die argumenten tegen de doodstraf eigenlijk wel overtuigend en zijn al die argumenten voor de doodstraf hier niet van toepassing?

Er is online uiteraard veel over dit gevoelig discussiepunt te vinden. Er zijn passionele getuigenissen van mensen die een onschuldige naaste hebben verloren omdat de rechtbank haar werk niet goed heeft gedaan en er zijn passionele getuigenissen van mensen die wraak willen omdat een al even onschuldige naaste zonder goede reden door een gewetenloze moordenaar is afgeslacht. Gelukkig zijn er ook websites die proberen een rationeel overzicht van de echte argumenten te geven.

Een van die websites is die van de BBC, die een paar jaar geleden uitgebreid aandacht aan dit onderwerp heeft besteed. Zoals Owen Jones in zijn aanbevelenswaardig boek ‘The establishment’ heeft aangetoond, moeten we alles wat we op de BBC zien of horen niet kritiekloos aanvaarden, maar als de wil er is, kan deze zender nog wel degelijk een diepgravende documentaire produceren. Enfin, later volgt een kort overzichtje van de meest gehanteerde argumenten om de doodstraf in te voeren of in stand te houden, maar eerst wil ik even ingaan op de vraag wie zoal de doodstraf kan krijgen.
Momenteel zijn 195 landen lid van de Verenigde Naties. Het lidmaatschap is, althans voorlopig, niet weggelegd voor onder meer Kosovo, Palestina, Koerdistan, Taiwan en, jawel, Vaticaanstad. Van die 195 lidstaten zijn er 55 landen waarin de doodstraf wordt uitgesproken en uitgevoerd. In sommige andere landen bestaat de doodstraf officieel nog wel, maar wordt er, al dan niet ten gevolge van een officieel moratorium, geen gebruik meer van gemaakt.

De redenen waarom iemand de doodstraf kan krijgen, variëren sterker dan men zou vermoeden. In de meeste gevallen gaat het om moord en andere geweldfeiten, zoals terrorisme en pogingen om het regime omver te werpen. In andere gevallen wordt het bijna lachwekkend, behalve dan misschien voor de veroordeelden.

In Botswana kan men veroordeeld worden voor piraterij. Eigenaardig, want Botswana heeft geen kustlijn. In Burkina Faso is er een aparte wet voor castratie met de dood tot gevolg. Men kan zich afvragen op basis van welke feiten het parlement dit in het strafrecht heeft opgenomen. In Kameroen kan men de doodstraf krijgen voor de moord op een burger of de  moordpoging op een ambtenaar. Blijkbaar zijn niet alle mensen gelijk. In Egypte krijgt men de doodstraf voor verkrachting, maar dan wel alleen als het slachtoffer eerst ook nog eens is ontvoerd. In Bahrein staat de doodstraf onder meer op het moedwillig verstoren van begrafenissen en herdenkingsdiensten. In Indië zijn sommige tradities zo hardnekkig dat het nodig blijft mensen met de doodstraf te bestraffen als ze een weduwe dwingen zich samen met het lijk van haar overleden echtgenoot levend te laten verbranden. In Iran wordt de doodstraf uitgesproken voor vijandigheid tegenover god of corruptie op aarde, wat me niet meteen termen lijken die een Westers hof van cassatie zouden overleven. In Irak, of wat ervan overblijft, is het verboden een vloedgolf te veroorzaken. Eigenaardige wet voor een land dat vooral uit woestijn bestaat. In Israël bestaat de doodstraf enkel voor misdaden tegen het Joodse volk, gaande van genocide tijdens de Tweede Wereldoorlog tot landverraad. Sinds 1948 zijn er twee executies geweest. Eentje is gekidnapt in Zuid-Amerika en illegaal naar Israël vervoerd om er terecht te staan. De andere is een Israëli die na zijn executie door aanvullend bewijsmateriaal volledig is vrijgesproken. En toch blijven veel mensen volhouden dat Israël een functionerende rechtsstaat en een beschaafd baken in het verder primitieve Midden-Oosten is. In Libanon staat de doodstraf dan weer op het vervuilen van rivieren en waterwegen. In Vietnam kan men de doodstraf krijgen voor het verduisteren van geld of het ontvangen van smeergeld. Het land wordt niet vermeld in de Paradise Papers.

Dit op zich al zeer onvolledige overzicht kan natuurlijk niet worden afgesloten zonder eerst nog twee hoogtepunten te presenteren die de rest qua absurditeit met het grootste gemak overstijgen.

Als het om absurditeit gaat, ligt Noord-Korea natuurlijk nogal voor de hand. De lijst met misdaden waarop de doodstraf staat, is werkelijk eindeloos, maar het hoogtepunt is volgens mij toch het verbod op internationale telefoongesprekken zonder telefoonkaart.

De lijst is al even lang in Bruneï, een van die vele oliestaatjes waar iedereen nog in middeleeuwse termen denkt behalve de boekhouders. De doodstraf wordt in de praktijk niet meer toegepast, maar kan in theorie nog worden uitgesproken, onder meer voor iedereen die zich, jawel, tot profeet uitroept.

Volgens de medewerkers van de BBC die het fenomeen hebben onderzocht [1], zijn er zes argumenten die beleidmakers hanteren om de doodstraf te verantwoorden. Deze argumenten zijn natuurlijk voor discussie vatbaar, maar dat doet niets af aan het feit dat ze wel degelijk worden gebruikt.

Eerste argument: vergelding
Dit argument is gebaseerd op de redenering dat slechte daden slechte gevolgen hebben of moeten hebben. Mensen moeten de verantwoordelijkheid voor hun daden dragen. Wie mensen vermoordt, kan zelf ook ter dood worden gebracht.

Tweede argument: afschrikking
Dit argument is gebaseerd op de redenering dat de meeste mensen niet willen sterven. Aangezien ze voor een moord de doodstraf kunnen krijgen en ze weten dat die straf in het verleden al meermaals is uitgesproken, kunnen ze dan ook best geen moord plegen. Het risico is gewoon te groot.

Derde argument: rehabilitatie
Dit argument klinkt eigenaardig, maar is gebaseerd op de vaststelling dat veel terdoodveroordeelde misdadigers op het einde van hun leven berouw tonen. Dit berouw kan ook praktische gevolgen hebben, zoals het bekennen van andere feiten waarvoor ze niet zijn veroordeeld. Een mens kan tenslotte toch niet meer dan een keer worden terechtgesteld.

Vierde argument: preventie
Niet iedereen is een moordenaar, maar wie eens die morele grens oversteekt, is al sneller bereid dit opnieuw te doen. Door een moordenaar terecht te stellen, wordt voorkomen dat hij ooit nog in herhaling zal vallen.

Vijfde argument: afsluiting van het rouwproces
Ook dit is een op het eerste gezicht eigenaardig argument, maar wel eentje dat in de VS op veel bijval kan rekenen. Het plotse verlies van een naaste, zeker ten gevolge van een brutale moord, heeft vaak een traumatiserend effect op de nabestaanden. Sommige mensen zijn ervan overtuigd dat de executie van de moordenaar hen kan helpen het rouwproces af te sluiten en het trauma te verwerken. Ik heb er geen idee van in welke mate psychologen zich kunnen scharen achter deze voornamelijk door juristen en ordehandhavers gebruikte redenering.

Zesde argument: bereidheid tot medewerking
Dit is een variant op het tweede argument. Eens betrapt, beseft een misdadiger dat hem misschien de doodstraf wacht. Zoals in Amerikaanse politieseries zeer vaak wordt uitgebeeld, kan dit voor hem een goede reden zijn om braafjes met het politieonderzoek mee te werken. Dit kan immers als een verzachtende omstandigheid worden ingeroepen om de allerzwaarste straf te vermijden.

Ik vat het nog even samen. In veel landen bestaat de doodstraf. Op een aantal compleet van de pot gerukte uitzonderingen na wordt de doodstraf voornamelijk gebruikt als strafmaat voor moord en aanverwante misdaden. Dit omvat niet noodzakelijk enkel de moordenaar zelf. Meestal gaat het ook om medeplichtigen of opdrachtgevers. De voorstanders van de doodstraf gebruiken een aantal argumenten om hun standpunt te onderbouwen.

Wat is er nu gebeurd met glyfosaat? Een aantal mensen in machtsposities hebben bewust en met voorbedachten rade beslist dat anderen, in dit geval het bedrijf Monsanto, bewust en met voorbedachten rade een product blijft gebruiken en verkopen dat schadelijk is voor de gezondheid van mensen en voor het leefmilieu [2]. Het product kan kanker veroorzaken. In Laos eist men de doodstraf indien een ontvoerde vrouw ten gevolge van haar gedwongen werk in de seksindustrie aids oploopt. Dit lijkt me vergelijkbaar. De consumenten worden niet ontvoerd, maar tenzij ze elk aangekocht voedingsproduct eerst naar een laboratorium sturen, worden ze ook wel aan een bron van ziekte blootgesteld. Het product is ook schadelijk voor ons leefmilieu. In Libanon eist men de doodstraf voor de opzettelijke verontreiniging van rivieren en waterwegen. Ik zie geen groot verschil. Ik hoef allicht niet uit te leggen dat de mensheid niet kan overleven in een te zeer vervuilde wereld.

Na deze samenvatting volgt mijn vraag. Het is niet mijn bedoeling de doodstraf an sich te verdedigen. Het is niet mijn bedoeling mensen ervan te overtuigen dat de doodstraf opnieuw moet worden ingevoerd. Het is wel mijn bedoeling mensen er toe aan te zetten een bepaald onderwerp eens vanuit een andere hoek te benaderen.

Zijn de voorstanders van de doodstraf bereid zich consequent op te stellen? Zijn zij bereid te eisen dat de doodstraf ook wordt ingevoerd voor mensen die het rechtstreeks of onrechtstreeks mogelijk maken dat een schadelijk product op een zo grote schaal wordt gebruikt dat dit in de dood van vele mensen kan resulteren?

Indien het antwoord op deze vraag neen is, eis ik het recht op huizen te kopen en met asbest te isoleren. Ik kan ze dan verhuren aan onschuldige mensen die eigenlijk een beter lot verdienen. Volgens achttien Europese regeringen zou daar moreel niets mis mee zijn.

-------------------------
[1] Zie hiervoor onder meer deze website.
[2] Zie hiervoor onder meer deze website.

 

Geef commentaar

Plain text

  • No HTML tags allowed.
  • Web page addresses and e-mail addresses turn into links automatically.
  • Lines and paragraphs break automatically.

Filtered HTML