Malcolm weigert: een job voor een privébedrijf

2012-11-08

Ik zit hier en elders al jaren op de kap van het kapitalisme, maar eigenlijk ben ik nog nooit dieper op het fundamenteel probleem ingegaan. Het probleem is nochtans niet zo moeilijk onder woorden te brengen als veel mensen denken. Het gaat niet om de excessen. Het gaat om het fundamentele uitgangspunt, met name het principe van concurrentie. Stel u voor dat X een baan krijgt in een privébedrijf. Als X zijn werk slecht doet, dreigt het bedrijf failliet te gaan, weggeconcurreerd door anderen die in hetzelfde marktsegment actief zijn. In dat geval is het in kleine of grote mate de verantwoordelijkheid van X dat zijn collega’s en hijzelf hun baan verliezen, geen inkomen meer hebben [1], hun hypotheek niet meer kunnen aflossen, hun kinderen niet meer kunnen laten studeren, etc.

Dat is al geen lachertje. Maar misschien moet X eens proberen zijn werk schitterend te doen. Tenslotte is dat toch wat hij tijdens het sollicitatiegesprek heeft beloofd. In dat geval gaat het concurrerende bedrijf misschien failliet, met de reeds beschreven gevolgen voor het personeel dat daar een C4 in ontvangst mag nemen. Ook zij vallen zonder inkomen, worden misschien uit hun huis gezet, zien al hun toekomstplannen verdwijnen, etc.

Wat moet X vanuit ethisch perspectief bekeken nu precies doen? Als hij slecht werk levert, heeft dat negatieve gevolgen voor anderen. Als hij goed werk levert, gebeurt precies hetzelfde, maar dan voor een andere groep anderen. Hij heeft slechts twee alternatieven.

Hij kan zijn baan opgeven en uit het hele systeem stappen. Alleen levert dat hem natuurlijk zelf een hoop ellende op. Zonder inkomen zal hij niet ver komen en misschien heeft X ondertussen zelf een gezin om voor te zorgen. Deze oplossing klinkt aantrekkelijk voor jongeren die nog niet veel verantwoordelijkheid dragen, de dweperige romantiek van het verzet kunnen appreciëren en die nog jaren en jaren voor zich hebben om eventueel later nog een andere weg te kunnen inslaan.

X kan ook voor de gulden middenweg kiezen. Hij kan middelmatig werk leveren. Op die manier gaat zijn eigen bedrijf niet failliet en blijft de concurrent ondertussen ook bestaan. Op die manier berokkent hij niemand schade. Alles gaat zijn gangetje, tenminste als de anderen er ook zo over denken. Als X schade aan anderen wil voorkomen, kan hij beter ook de rest van de werknemers ervan overtuigen middelmatig werk te verrichten.

Wie zich binnen het kapitalisme als een goed mens wil gedragen, moet de middelmatigheid cultiveren. Wie boven de middelmatigheid wil uitstijgen, kan dit enkel door anderen schade toe te brengen. Hoe zieker en immoreler kan een systeem nog zijn?

----------
[1] Ons land kent natuurlijk heel wat vervangingsinkomens en voorzieningen voor mensen met problemen, maar dat zijn net afwijkingen van de ideologie van het zuivere kapitalisme die hier dus even niet ter zake doen.