Wetenschap
Men kan zich afvragen of een architect wel als een echte wetenschapper kan gelden, maar in het geval van bOb Van Reeth lijkt dit toch wel een terechte categorisering. Van Reeth, die zich tegelijkertijd een artistiek trekje aanmat met de afwijkende schrijfwijze van zijn voornaam, trok zich zelden tot nooit iets aan van de kortetermijneisen van opdrachtgevers, maar tekende steeds wat hij 'intelligente ruïnes' noemde, gebouwen die van bij de aanvang waren bedoeld om ooit nieuwe bestemmingen en gebruiksvormen te krijgen.
Als eerste Vlaamse Bouwmeester moest hij opboksen tegen de kortzichtige wens van de gemiddelde Vlaming en zijn politieke aanhangsels om alles vol te bouwen met egoïstische losstaande woningen die ongeveer alle open ruimte in beslag nemen met de illusie van privacy door links en rechts dunne strookjes groen in te plannen.
Ook de Canadese architect Frank Gehry was evenzeer een wetenschapper die diverse bouwmaterialen met elkaar mengde om zeer originele gebouwen te construeren met diagonale of gebogen steunbalken die er vanop afstand vaak onstabiel uitzien. Beroemde creaties zijn onder meer het Guggenheim Museum in Bilbao, dat verrassend genoeg overigens 3 miljoen euro minder heeft gekost dan voorzien, het zogenaamde Dansende Huis in Praag, het Museum of Pop Culture in Seattle, het Biomuseo in Panama City en, wel, de trofee voor de wereldbeker ijshockey.
Een ander gebouw van zijn hand is de Beekman Tower in New York. Die is dertig centimeter hoger dan de nabijgelegen Trump Tower. Donald Trump kon daar absoluut niet mee lachen, wat ook de bedoeling was.
Een van de significantste wetenschappers die ons de afgelopen twaalf maanden zijn ontvallen, is Jane Goodall. Gedurende haar leven heeft ze meerdere toonaangevende publicaties geschreven over haar onderzoek naar primaten, in het bijzonder chimpansees, maar eigenlijk waren alle diersoorten in haar ogen even veel aandacht waard.
Als onvermoeibare strijdster voor het behoud van ons ecosysteem, een wereldwijde aanpak van de klimaatopwarming en wettelijke kaders voor dierenrechten wist ze duizenden te inspireren. Die inspiratie nam vaak de vorm aan van vrijwilligerswerk of donaties aan het Jane Goodall Institute, maar manifesteerde zich in 1987 ook als een cartoon van het genie Gary Larson. In de cartoon verwijt een vrouwelijke chimpansee na het vinden van een blond haar in zijn pels dat hij haar weer ontrouw was geweest met “that tramp Goodall”. Hoewel velen hier aanstoot aan namen, vond Goodall zelf het de beste manier waarop ze ooit in de populaire cultuur in beeld was gebracht. Larson heeft T-shirts met de cartoon erop laten drukken en alle opbrengsten aan haar instituut geschonken. Blijkbaar waren de betrokken primaten zelf niet zo blij met de beschuldiging van ontrouw in de cartoon, want toen Larson uiteindelijk haar onderzoeksfaciliteit in Tanzania persoonlijk bezocht, werd hij meteen aangevallen door een chimpansee genaamd Frodo.
In januari overleed Derek Humphry, levenslang pleitbezorger voor het recht op euthanasie. Zijn twee opeenvolgende vrouwen hebben, elk na hun eigen kankerdiagnose, beide zelfmoord gepleegd, maar zelf heeft hij het bij een eenvoudige hartaanval gehouden. In België staat men er trouwens zelden bij stil in hoe weinig landen euthanasie al legaal is. België, Canada, Luxemburg, Nederland, Nieuw-Zeeland, Oostenrijk, Portugal, Spanje, Zwitserland, een groot gedeelte van Australië, een veel kleiner gedeelte van de VS en dat is het. In andere landen laten ze hun terminale patiënten liever jarenlang pijn lijden.
In de VS overleed Robert Paul Wolff, academicus en anarchistisch filosoof. Een van zijn kernstellingen is dat een erkenning van een grote autonomie van het individu tegelijkertijd een ontkenning van een legitieme overheidsmacht is. Dat standpunt werd, tot zijn eigen verbazing, vaak overgenomen door libertariërs en andere extreemrechtse parasieten die hem hem graag verkeerd citeerden om elke overheidscontrole op hun eigen kapitalistische ondernemingen te verwerpen.
Wat later was het op honderdjarige leeftijd ook de beurt aan de geschiedkundige Ann Fagan. In het begin van de jaren 1950 was ze getrouwd met Ray Ginger, een andere historicus die aan de wereldberoemde Harvard University was verbonden. Die aanstelling was echter zeer tijdelijk in de McCarthy-periode, want hij werd verdacht van communistische sympathieën en aan de deur gezet. Voor een wetenschappelijke instelling werd overigens maar een bizarre bewijsvoering gehanteerd, want Ginger had zijn positie kunnen behouden indien hij gewoon had gezworen geen communist te zijn. Men ging er blijkbaar van uit dat infiltranten van de KGB nooit over hun rol zouden liegen. Harvard ging overigens nog een stap verder, want om zijn job te behouden, moest zijn vrouw dezelfde eed afleggen, ondanks het feit dat ze helemaal geen personeelslid van de universiteit was. Het bestuur van de instelling wist ook wel dat dit allemaal geen steek hield, want tegenover de buitenwereld werd stelselmatig ontkend dat academici over hun politieke overtuigingen werden ondervraagd. Ondanks herhaaldelijke inspanningen is er nooit een openbaar onderzoek naar de handelingen en beslissingen van het toenmalig bestuur gekomen. Het dwingen van onderzoeksinstellingen tot zelfcensuur is in elk geval geen uitvinding van de huidige presidentiële monarch.
Een andere gewezen medewerkster van Harvard was de Belgisch-Amerikaanse Marian Rose. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkte ze mee aan het beruchte Manhattan Project, niet enkel uit wetenschappelijke nieuwsgierigheid, maar ook uit een diepgewortelde afkeer van het fascisme waarvoor haar familie in 1940 Brussel was ontvlucht. Die lijn trok ze consequent door, want zelfs op 104-jarige leeftijd nam ze nog geregeld deel aan de 'No Kings'-protesten tegen het beleid van, nu ja, “president” Trump en zijn al even misdadige entourage.
De Portugees Nuno Lourero werkte dan weer voor het MIT, waar hij onderzoek deed naar de turbulentie van plasma en andere onderwerpen waar de meeste mensen weinig van begrijpen. Helaas is intelligentie niet hetzelfde als kevlar en de professor werd voor zijn eigen huis doodgeschoten, hoogstwaarschijnlijk door dezelfde schutter die twee dagen eerder twee studenten vermoordde in de gebouwen van Brown University. De vermoedelijke dader, een zeker Claudio Valente, heeft iets later zelfmoord gepleegd. Het onderzoek loopt nog en de motieven van de schutter zijn nog niet duidelijk, maar het lijkt toch geen toeval dat hij in Portugal een studiegenoot van Lourero is geweest.
Tot slot kan iedereen die op zoek is naar een portie excentriciteit altijd terecht bij de Britse aristocratie. Amanda Feilding, aan te spreken als de gravin van Wemyss en March, wijdde haar leven aan het onderzoek van het menselijk bewustzijn en de bloedsomloop in de hersenen, die volgens haar sterk werd beperkt door het dichtgroeien van de beenderen die de schedel vormen naarmate het lichaam volwassener wordt. In functie van het eerste onderzoeksdomein gebruikte ze LSD en marihuana, wat haar ook de rol van officieel adviseur van de regeringen van Guatamala en Jamaica opleverde. In het nogal gedempte licht van het tweede onderzoeksdomein boorde ze een gat in haar eigen schedel, een nogal eigenaardig experiment dat men best niet probeert te imiteren en dat de geloofwaardigheid van haar tientallen papers over de expansie van het bewustzijn in de wetenschappelijke wereld niet heeft bevorderd.
Economie
Hoewel zijn levenswandel en algemene houding verre van flamboyant was, werd Willy Naessens in zijn late jaren toch een van de bekendste ondernemers van ons land. Hoewel zijn bedrijf uitermate lucratief was, op zich al enigszins verrassend voor iemand die maar tot zijn veertien jaar de schoolbanken heeft gezien, vond hij het blijkbaar niet erg om op televisie te verschijnen als een oude man die zich niet kon beredderen zonder de hulp van zijn vrouw, die uiteraard zijn voormalige secretaresse was. Als groot liefhebber van de paardensport heeft hij ook de 'Willy Naessens Hat Trophy' opgericht. Met snelle volbloeden of fitte jockeys had dit niets te maken, want het was een wedstrijd om te bepalen welke vrouw tijdens de jaarlijkse wedrennen in Waregem de mooiste hoed droeg.
Dat de Belgische diamantsector wel eens walgelijke creaturen voortbrengt, is al langer geweten, maar erger dan Maurice Tempelsman wordt het wel zelden. Na de verhuis van de familie naar New York wist hij zich op te werken tot een van de grote spelers in de Afrikaanse diamanthandel. Natuurlijk komen veel van die steentjes uit gecontesteerde gebieden en Tempelsman werkte graag mee om democratische regimes door Amerikaanse stromannen te vervangen. Zo was hij ook, zij het natuurlijk vanop afstand, betrokken bij de organisatie van de moord op de Congolese premier Lumumba en werkte hij heel graag samen met diens opvolger, Mobuto Sese Seko. Ook in landen als Sierra Leone, Angola, Zimbabwe, Namibië, Rwanda en Ghana hielp hij de Amerikanen regeringen omver te werpen.
Men zou hieruit kunnen concluderen dat hij een pion van de CIA was, maar dat zou wel een heel simplistische interpretatie zijn. Na de machtsovername van Mobutu nam Tempelsman het plaatselijk hoofd van de CIA, Larry Devlin, namelijk in dienst. Het hoofd van de CIA in Zaïre werd door Tempelsman betaald om zijn belangen te verdedigen, niet omgekeerd.
Wie zich nog afvraagt of Hillary Clinton een betere president dan Trump zou zijn geworden, moet wel weten dat Tempelsman haar regelmatig ontmoette om over het buitenlands beleid te praten. Die toegang tot de top van de Amerikaanse politiek was trouwens niet moeilijk, want tussendoor was Tempelsman ook nog de minnaar van Jaqueline Onassis, weduwe van de beroemde nationalist JFK. Er is een reden waarom de democratische partij al jaren een geloofwaardigheidsprobleem heeft.
De internationaal beroemdste ondernemer die dit jaar is overleden, is allicht Giorgio Armani, bekend van de pakken waar onbetrouwbare beursmakelaars een voorkeur voor hebben. Armani weigerde te werken met al die semi-anorectische modellen die duidelijk ongezonde inspanningen leverden om hun gewicht zo laag mogelijk te houden en studeerde in zijn jonge jaren drie jaar geneeskunde na het lezen van 'The citadel', twee observaties die wel voor hem pleiten. Gezien de lichtjaren die zich tussen mezelf en enig modebewustzijn bevinden, kan ik hier verder niet veel aan toevoegen.
Cor Boonstra was tussen 1996 en 2001 de voorzitter van de raad van bestuur van Philips N.V., een bedrijf dat hij grondiger hervormde door verlieslatende afdelingen af te stoten. Dat leidde onder meer tot de verkoop van de ook in ons land actieve kabelmaatschappij UPC aan Telenet. UPC had kantoren die men kon bezoeken. Telenet heeft enkel een afstandelijke klantendienst zo diabolisch dat zelfs het telefoonnummer tweemaal de combinatie '666' bevat. Boonstra was een traditioneel zakenman, maar misschien is het nodig even toe te lichten wat dat betekent. In 1998 probeerden criminelen zijn vrouw te ontvoeren, maar Boonstra had toen al een affaire met een zo mogelijk nog rijkere vrouw. Hij is ook meermaals beschuldigd van en eenmaal effectief veroordeeld voor handel met voorkennis. Het tegendeel zou iedereen moeten verbazen.
De Britse zakenman John Mills was in 2016 de voorzitter van Labour Leave, een organisatie die campagne voerde om linkse kiezers te overtuigen om voor de Brexit te stemmen. Mills was voordien zelf actief binnen de Labour-partij, maar de internationale gedachte was hem blijkbaar enigszins ontglipt.
Een andere en interessantere Brit was de econoom David Boyle, een sterk pleitbezorger van de idee van 'time banks', instellingen waar mensen hun eigen tijd als munteenheid kunnen gebruiken en zo transacties konden uitvoeren, bijvoorbeeld door voor iets te betalen met werkuren ten dienste van de verkoper. Het is een intrigerende gedachte waarover we ons allemaal eens diepgaand zouden moeten buigen, want uiteindelijk is onze tijd de hardste valuta. Eens besteed, komt een uur in het leven nooit meer terug en rijke mensen zouden op hoge leeftijd maar al te graag hun fortuin voor enkele extra levensjaren inruilen.
De Franse zakenman Loïk Le Floch-Prigent, gezien zijn naam uiteraard geboren in Brest, was gedurende enkele jaren de ceo van Elf Aquitaine, een bedrijf waarin de Franse staat een belangrijk aandeel had. Officieel waren de opeenvolgende Franse regeringen verdedigers van de democratie, maar toen in 1993 een lucratieve deal kon worden gesloten, was Saddam Hussein uiteraard eventjes geen brutale dictator meer. Le Floch-Prigent werd veroordeeld voor zijn betrokkenheid bij het Elf-schandaal, waarbij het bedrijf zich had omgevormd tot een private bank voor ondernemers die politieke gunsten wilden kopen, maar dat was niet genoeg om hem ervan te weerhouden nadien een nieuw bedrijf op te richten dat vervolgens ook weer voor fraude is aangeklaagd. Dat hij belangrijke vrienden in hoge kringen had, bewijst eens te meer in welke mate de economische elite zich door morele principes laat leiden.
Ondanks zijn wat Duits klinkende naam, was ook Louis Schweitzer een volbloed Fransman en wel eentje uit een vrij interessante familie. Zijn vader was gedurende jaren voorzitter van het Internationaal Monetair Fonds, wat waarschijnlijk plezanter was dan zijn deportatie als verzetsstrijder naar het concentratiekamp Büchenwald. Zijn oom was de bekende theoloog en vredesactivist Albert Schweitzer en nog wat verder verwijderd in de familie vinden we ook nog Jean-Paul Sartre terug.
Na een carrière in de openbare sector en als kabinetsmedewerker begon hij aan een reeks zeer lucratieve mandaten in de private sector, waar hij als geen ander een misprijzen ten toon spreidde voor de arbeiders die de te verkopen producten uiteindelijk wel fabriceerden. Dit geldt in het bijzonder voor zijn tijd als ceo van Renault. In 1997 besloot hij de fabriek te Vilvoorde om efficiëntieredenen te sluiten, een beslissing die duizenden gezinnen trof, maar wel was genomen zonder enig medeweten van de vakbonden of de overheid, die het bedrijf wel miljoenen aan staatssteun had gegeven. Dit leidde uiteindelijk tot de invoering van de zogenaamde Wet-Renault over de collectieve ontslagen. Schweitzer zelf werd voor zijn moedwillig negeren van de toenmalige wetgeving persoonlijk veroordeeld tot een boete van 10.000 Belgische frank, maar eigenlijk mocht hij nog van geluk spreken, want zijn voorganger Georges Besse werd na een gelijkaardige besparingsronde in 1986 door Action Directe simpelweg vermoord.
Paul-Loup Sulitzer was dan weer een Franse self-made miljonair die zijn fortuin verdiende met de import en export van allerlei goederen. Dit betekent uiteraard dat hij uiteindelijk is gearresteerd, meer bepaald voor de illegale verkoop van wapens aan de Angolese regering.
Het kan natuurlijk ook anders. Toen de Zweedse ondernemer Percy Barnevik, nu gelukkig overleden aan een beroerte, in 1996 aftrad als ceo van de Zwitserse holding ABB kreeg hij een ontslagvergoeding van 148 miljoen Zwitserse frank, te vertalen als 158 miljoen euro oftewel meer dan het dubbel van het bbp van de staat Tuvalu. Toen dat nieuws bekend werd, stond Zweden op zijn kop. Barnevik werd niet enkel gedwongen om ontslag te nemen als voorzitter van het investeringsbedrijf Investor, maar ook om een gedeelte van zijn vergoeding aan ABB terug te geven. De strijd tegen ongelijkheid kent vele vormen.
In de VS overleed James Arthur Ray, een van die vele zelfverklaarde zelfhulpspecialisten die de heersende ideologie van de huidige regering in de praktijk brengen door geld te verdienen aan de onzekerheid van anderen. Dit is uiteraard compleet misgelopen toen achttien deelnemers na een verblijf in een zogenaamd traditionele 'sweat lodge' in het ziekenhuis belandden, waar er ook drie zijn overleden aan oververhitting en dehydratatie. In een poging een financieel rampzalig proces te voorkomen, heeft hij de nabestaanden van de slachtoffers nog gecontacteerd met de boodschap dat een medium hem had verteld dat de overledenen "were having so much fun out of their bodies that they did not want to return”. Na zijn vrijlating begon hij gewoon een nieuw zelfhulpbedrijf met dezelfde pseudowetenschappelijke funderingen. Wie echt dringend van zijn geld af wil, kan ook gewoon mijn rekeningnummer vragen. Dat zal dan niemand helpen, maar dergelijke 'cursussen' en 'retraites' ook niet.
Het kan natuurlijk nog veel erger. Robert Shapiro was gedurende vele jaren de ceo van Monsanto, voor de overname van dat bedrijf door Bayer. Monsanto was al een controversieel bedrijf dat de wereld jaren voordien al onder meer DDT, PCB's en Agent Orange schonk, maar ook tijdens zijn bestuur werd nog genoeg schade aangericht, in het bijzonder met de verkoop van glyphosaten, beter bekend als RoundUp. Shapiro was op een vlak blijkbaar wel zeer bekwaam, want hij gaf de fakkel door in het begin van 2001, net voor de wereldwijde golf aan rechtszaken tegen het bedrijf op gang begon te komen. Bayer bleef met het verlies zitten en moest in 2020 onder meer 9,6 miljard dollar ophoesten om allerlei klachten over door RoundUp veroorzaakte kankers weg te werken. Het product wordt, voor alle duidelijkheid, nog steeds verkocht, maar aangezien elke vorm van protest ondertussen systematisch wordt verboden, zullen de toekomstige facturen wel lager uitvallen. Zij die hun vergiftigde naasten hebben moeten begraven, kunnen zich troosten met de gedachte dat Shapiro uiteindelijk zelf ook aan kanker is gestorven.
George Coulam was dan weer de oprichter van het Texas Renaissance Festival, een pseudo-historisch pretpark waarin men probeerde het verleden tot leven te brengen, vermoedelijk omdat het heden in Todd Mission, Texas, nu ook weer de moeite niet is. Dankzij anachronismen als een Romeins Bacchanaal met een wedstrijd die bepaalt wie de grootste hoeveelheid spaghetti kan eten, uiteraard het feit negerend dat de Romeinen nooit een sliert pasta hebben gezien, heeft het evenement geen enkele pedagogische waarde, maar toch lokt het elk jaar meer dan 600.000 bezoekers. Het succes is zelfs zo groot dat rond het festivalterrein, dat naar goede gewoonte uiteraard 350 winkels omvat, een hele stad is gegroeid, waarvan Coulam dan weer de onbetwiste burgemeester was. Zo wist hij toch een beetje de sfeer van de renaissance op te wekken, want in zijn eigen kleine koninkrijk kon hij zich als alleenheerser gedragen. Op het einde volgt echter nog een mooie moraal van het verhaal, want na verschillende klachten over grensoverschrijdend gedrag en een gerechtelijke curatele op basis van onbetaalde facturen pleegde de grote leider zelfmoord.
Een andere Texaan was Oscar Wyatt, oprichter van het petroleumbedrijf Coastal. Nog minder gehinderd door morele bezwaren dan zelfs de regering van George W. Bush vond hij het helemaal niet erg tijdens de embargoperiode volgend op de Eerste Golfoorlog zaken te blijven doen met zijn persoonlijke vriend Saddam Hoessein. Het Amerikaans gerecht was daar minder verheugd om en heeft hem voor een jaar naar de gevangenis gestuurd. Opvallend is wel dat Wyatt er in zijn verdediging steeds bij bleef dat de overheid enkel rechtszaken begon tegen die oliemagnaten die president Bush als zijn tegenstanders beschouwde. Dat valt moeilijk te bewijzen, maar het zou allicht niemand verbazen.
Verder valt het op dat sommige succesvolle mensen wel eens durven vergeten waar ze vandaan komen. Het lijkt wel alsof Jeff Bezos een self-made miljardair is, een man die vanuit het niets een groot fortuin wist op te bouwen, maar eigenlijk had hij een lening van zijn onlangs overleden moeder Jacklyn en zijn stiefvader nodig om Amazon te kunnen oprichten. Jeff was het resultaat van een ongewenste tienerzwangerschap. Zijn biologische vader was een alcoholverslaafde mislukte sporter die geen grote rol in zijn leven zou spelen. Ze trouwde later met Miguel Bezos, een Cubaanse politieke vluchteling die Jeff ook officieel adopteerde. Zou hij nog eens denken aan de financiële moeilijkheden van alleenstaande moeders of aan de behandeling van Latino's door ICE als hij nieuwe manieren bedenkt om de winst te maximaliseren door zijn personeel in de armoede te houden?
De in Duitsland geboren Israëli Stef Wertheimer werd algemeen beschouwd als een van de rijkste mensen van het land. Hij pleitte voor een algemene economische opwaardering van het hele Midden-Oosten, iets wat hij onder meer in de praktijk wilde brengen door in de Gazastrook industrieterreinen aan te leggen waar ook Palestijnen goedbetaalde jobs zouden krijgen. Het lijkt er niet op dat zijn goedbedoeld plan snel zal worden uitgevoerd.
