USA:
Zij die zich graag door onverwachte plotwendingen laten verrassen, kregen in januari helaas waar voor hun geld met het onverwachte overlijden van David Lynch. Als eeuwige kettingroker waren zijn longen te zeer verzwakt om de rook van de bosbranden in Zuid-Californië aan te kunnen.
Lynch was een pionier en een visionair die koppig zijn eigen inspiratie volgde en weigerde zich aan de conventies van de filmindustrie te houden. Naast enkele klassiekers van de niet zo gemakkelijk te begrijpen cinema, heeft hij vooral de geschiedenisboeken gehaald met de uitvinding van een geheel nieuw genre, de 'soap noir'. Twin Peaks is nog steeds een van de drie of vier invloedrijkste televisieseries aller tijden en de trucjes van Lynch om een werkelijk onevenaarbare sfeer te creëren, zijn ondertussen honderden malen met wisselend succes geïmiteerd.
Zij die elke dag moeten ploeteren tot ze erbij neervallen en nog steeds niet genoeg verdienen om een huis te kunnen kopen, kunnen trouwens ook aan hem een voorbeeld nemen. Lynch had namelijk snel door dat huizen in gevaarlijke wijken veel goedkoper zijn en tegelijkertijd ook veel inspiratie kunnen opleveren. In 1968 kocht hij een huis met twaalf kamers in de slechtste wijk van Philadelphia voor, omgerekend in huidige valuta, 33.000 euro. Binnen de week na hun verhuis werd er ingebroken en werd een beetje verderop een kleine jongen doodgeschoten. Iets later werd hun auto gestolen, werden hun ramen kapotgeschoten en werd het gezin tweemaal beroofd.
Hij heeft er nooit spijt van gehad, want hij heeft al zijn ideeën uit deze periode gehaald, even gek als de straten waarin hij woonde.
Een al even groot verlies is de tragische dood van Rob Reiner, gevierd regisseur en politiek activist. Reiner was onder meer verantwoordelijk voor films als 'When Harry met Sally', 'Misery', 'A few good men' of 'Stand by me', maar zijn meesterwerk blijft natuurlijk het onovertroffen 'This is Spinal Tap', waarvan hij gelukkig nog wel de sequel heeft kunnen afwerken. Reiner was een onvermoeibaar strijder tegen alle vormen van sociaal onrecht en had achter de schermen meer invloed dan de gemiddelde Europeaan beseft.
Reiner en zijn vrouw zijn uiteindelijk vermoord door hun drugsverslaafde zoon. Een rechtse politicus zou hier gebruik van kunnen maken om voor een strengere aanpak van drugscriminaliteit te pleiten, maar voor de oranje maharadja in de ruïnes van het Witte Huis draait alles natuurlijk om hemzelf, wat leidde tot deze de verbeelding tartende commentaar:
“Rob Reiner, a tortured and struggling, but once very talented movie director and comedy star, has passed away, together with his wife, Michele, reportedly due to the anger he caused others through his massive, unyielding, and incurable affliction with a mind crippling disease known as Trump Derangement Syndrome, sometimes referred to as TDS. He was known to have driven people crazy by his raging obsession of President Donald J. Trump, with his obvious paranoia reaching new heights as the Trump Administration surpassed all goals and expectations of greatness, and with the Golden Age of America upon us, perhaps like never before.”
Als dit de werkelijkheid is, wat is dan de toekomst van satire nog?
De allerbekendste acteur en later ook regisseur die ons dit jaar heeft verlaten, is evenwel Robert Redford. Redford was gedurende decennia een echte wereldster, had een living vol mooie beeldjes, waaronder een Academy Award en vijf Golden Globes, en steunde onafhankelijke filmmakers met het door hem opgerichte Sundance Film Festival. Naast de set zette hij zich onvermoeibaar in voor het milieu, wat van hem automatisch een tegenstander van verschillende opeenvolgende regeringen maakte, niet in het minst van de hier helaas constant weer opduikende oplichter D. Trump. Helaas hebben zijn inspanningen niet zo veel uitgehaald, want alle eerbetonen ten spijt wordt zo ongeveer elke boom ter wereld nog steeds bedreigd door een steeds verder uitdijnende wereldbevolking en de haar kenmerkende kortzichtigheid.
Het einde van Gene Hackman, winnaar van twee Academy Awards, is een echte advertentie voor de invoering van een Amerikaanse euthanasiewetgeving, maar dat zal allicht nog wel lang duren. Hackmans vrouw was zeer ziek, maar Hackman was te dement om te beseffen dat hij eigenlijk een dokter om hulp moest vragen, waardoor zij thuis is overleden en dus niet meer voor hem kon zorgen. Het gevolg is dat hij, ten gevolge van de afwezigheid van enig zelfbewustzijn, zes dagen later zelf ook is gestorven. De lichamen zijn pas acht dagen later toevallig gevonden. Dat al de donateuren van 'Kom op tegen kanker' eens nadenken over wat ze als de belangrijkste prioriteit voor wetenschappelijk onderzoek zouden moeten beschouwen.
Iets jonger maar toch ook overleden is oscarwinnares Diane Keaton, bekend van onder meer 'The Godfather', 'Annie Hall', 'Manhattan' en zo gaat het lijstje nog wel even door. Keaton had naast het filmwereldje nog wel wat uiteenlopende interesses, van fotografie en mode tot de immobiliënsector. Er zijn er dan ook weinigen die door Woody Allen als zijn muze zijn omschreven en tegelijkertijd voor 6,5 miljoen dollar een huis aan Madonna hebben verkocht.
1 april zorgde dit jaar voor weinig grappen en grollen bij de nabestaanden van Val Kilmer, bekend van films als 'Top Gun' of 'The Doors'. Veel regisseurs vonden hem zeer moeilijk om mee samen te werken, een standpunt dat overigens door weinig acteurs werd gedeeld, maar belangrijker is dat hij zich als overtuigde christen actief inzette om een wettelijke uitzondering in te voeren op de Affordable Care Act, ook wel bekend als Obamacare. Die uitzondering zou alle gelovigen de mogelijkheid bieden om gezondheidszorg om religieuze redenen te weigeren zonder hun status als verzekerde te verliezen. Belangrijk detail is dat ze diezelfde weigering ook voor hun zieke kinderen zouden kunnen inroepen. Wel, het Amerikaanse parlement weerspiegelt tenminste getrouw de algemene intelligentie van de bevolking.
Michael Madsen moest allerlei rollen aannemen om zijn zes kinderen te voeden. Vanaf 2022 werd dat wel wat goedkoper, want toen pleegde zijn jongste zoon zelfmoord, een tragedie die zijn huwelijk vernietigde en Madsen naar een alcoholmisbruik duwde dat zijn fatale hartaanval zou veroorzaken. In zijn bekendste rollen vertolkte hij eigenlijk de broers van nog bekendere slechteriken, zoals Budd, de broer van Bill in 'Kill Bill' en Victor Vega, de broer van Vincent Vega in 'Reservoir Dogs'.
Shelley Duvall kan zeker niet van on-Amerikaans gedrag worden beschuldigd, want ze is uiteindelijk overleden aan diabetes. Voordien sukkelde ze wel jarenlang met mentale problemen, iets wat in 2006 leidde tot een zeer controversieel interview met de verlopen psycholoog Phil McGraw, ook wel bekend als 'Dr. Phil', die haar gevoelsleven voor de camera gewoon uitbuitte om zijn kijkcijfers te verhogen. Duvall werd bekend door haar rollen in de films van grote regisseurs als Robert Altmann, Woody Allen en Stanley Kubrick, maar in haar privéleven had ze een voorkeur voor muzikanten. Zo had ze jarenlang een relatie met Paul Simon, tot ze die toevallig eens voorstelde aan een vriendin, de actrice Carrie Fisher, waarna hij daar gewoon een nieuwe relatie mee begon. Sympathiek.
Jonge aspirant-filmmakers hebben het in een dure stad als Los Angeles niet gemakkelijk. Zo zag Scott Spiegel, later scenarist van onder meer 'Evil Dead II', zich gedwongen een huis te delen met anderen die toen nog geen cent op hun rekening hadden staan. In zijn geval werden de andere kamers echter bewoond door Sam Raimi, Joel Coen, Ethan Coen, Kathy Bates, Holly Hunter en Frances McDormand. Zo is het natuurlijk wel wat gemakkelijker de nodige contacten op te bouwen, wat Spiegel onder meer in staat stelde de nog totaal onbekende Quentin Tarantino voor te stellen aan de enige producer in de stad die het zag zitten 'Reservoir Dogs' te financieren. Verder kan men zich natuurlijk afvragen wie in dat huis de taak had de vuilniszakken buiten te zetten of de gemeenschappelijke delen te dweilen.
Michele Trachtenberg was als Dawn Summers de jongste van de hele 'Buffy The Vampire Slayer' cast, maar toch is ze als eerste van de bende overleden. Hoewel ze, in tegenstelling tot pakweg Nicholas Brendon, eigenlijk gezond leefde, moest ze al op jonge leeftijd een levertransplantatie ondergaan, wat gepaard ging met complicaties die haar uiteindelijk fataal zijn geworden.
Die cast is overigens nog verder uitgedund, want ook Harris Yulin, in de serie door het leven gaand als Quentin Travers, is niet meer. Yulin had rollen in letterlijk honderden films en televisieseries, maar het is altijd bij bijrollen in de schaduw van de grote namen gebleven. In 1971 en 1972 had hij een relatie met de overigens nog steeds springlevende actrice Faye Dunaway, die trouwens de gewoonte heeft haar partners te overleven, want in 1987 was ze ook kortstondig samen met de al eerder vermelde auteur Frederick Forsyth.
De journalist Selwyn Raab heeft nooit in een film geacteerd, maar zijn diepgravende onderzoeksjournalistiek werd wel de inspiratiebron voor de creatie van het personage Kojak, een detective die in New York probeert misdaden op te lossen op een manier die afweek van de toen gangbare methode simpelweg een valse bekentenis uit de dichtstbijzijnde zwarte buurtbewoner te meppen.
Tot slot namen de Amerikanen ook afscheid van de actrice Dianne Ladd, die ooit samen met haar dochter Laura Dern werd genomineerd voor dezelfde oscar, de ook ginder helemaal niet zo bekende regisseur George Armitage, van wie we onder meer de dwaze komedie met inhoud 'Gas-s-s-s' kunnen aanbevelen, de acteur George Wendt, hier vooral bekend als stamgast Norm in het café Cheers, en Loretta Swit, hier helaas niet meer zo bekend als de hoofdverpleegster in het onderschatte MASH, en van de undergroundregisseur Amos Poe, die in 1977 met 'The blank generation' een van de eerste films over Punk maakte en nadien sterk betrokken was bij de No Wave-scene in New York.
UK:
Een zeer onwaarschijnlijke kandidaat om ooit een felbegeerde Academy Award te winnen, was de Britse regisseur Peter Watkins, maar in 1966 is het hem toch gelukt met 'The war game', de pseudodocumentaire over de gevolgen van een nucleaire aanval op Groot-Brittannië die John Lennon ertoe bracht vredesactivist te worden. Watkins gebruikte steeds ongebruikelijke technieken om zijn verhaal in beeld te brengen. Zo recreëerde hij de Jacobijnse opstand van 1745 met acteurs die dan werden gevolgd door een televisieploeg om de gebeurtenissen door middel van interviews te verduidelijken. Voor 'Punishment Park', een documentaire over de massamoord door de National Guard op studenten van Kent State University die tegen de oorlog in Vietnam protesteerden, rekruteerde hij niet-professionele acteurs die dezelfde politieke overtuiging als hun personages moesten hebben. Zo konden ze zich inderdaad beter in hun rol inleven, maar de regisseur zag zich wel gedwongen om zich tot een ware diplomaat te ontpoppen, want zonder zijn bemiddeling zouden beide groepen elkaar effectief hebben aangevallen. Watkins was een maatschappelijk geëngageerde provocateur die op negentigjarige leeftijd is overleden. Waar blijven zijn jongere opvolgers?
De nog veel Britsere parvenus rouwen dan weer om het verlies van een van hun bekendste woordvoersters, mevrouw Hyacint Boucquet, in het echte leven gekend als Patricia Routledge, veteraan van het Brits theater en gewezen lid van de Royal Shakespeare Company. Het diner bij kaarsenlicht om haar nagedachtenis te eren, moet wel aan een kleine tafel zijn gehouden, want ook haar man Richard, zus Rose, schoonbroer Onslow en buurman Emmet zijn al een tijdje niet meer onder ons.
Ook in het beruchtste hotel van Torquay is het rustig, want na het overlijden van Prunella Scales, beter gekend als Sybil Fawlty, staat er niemand meer achter de balie. Hoewel ze een legendarische status heeft opgebouwd, telt 'Fawlty Towers' amper twaalf afleveringen, gespreid over twee seizoenen. Om te vermijden dat de reputatie van de reeks door zwakkere scenario's naar beneden zou worden gehaald, hebben John Cleese en Connie Booth pertinent geweigerd om een derde seizoen te overwegen. Deze vanuit boekhoudkundig standpunt onverwachte zet heeft later wel velen geïnspireerd om op een hoogtepunt te stoppen. Zo zijn er om precies dezelfde reden ook slechts twee seizoenen van 'The Office', 'The Young Ones' en 'Bottom'. Van de makers van 'De Kampioenen' kon moeilijk hetzelfde worden verwacht, want het zou bijzonder moeilijk zijn geweest het niveau verder te laten zakken.
Nigel McCrery was de bedenker en belangrijkste scenarist van enkele bekende televisieseries, in het bijzonder 'Silent Witness'. Dat deze reeks het forensisch onderzoek in moordzaken nogal ernstig neemt, is verre van toeval, want McCrery heeft in een eerdere levensfase gedurende jaren zelf moorden onderzocht voor de politie van Nottingham. Er zijn weinig scenaristen van ongeloofwaardige fictie in Hollywood die hetzelfde kunnen zeggen.
Verder zijn nog wel wat andere mensen het vermelden waard, zoals de karakteractrice Jean Marsh, wiens gezicht men herkent omdat men het eenvoudigweg zo vaak heeft gezien, of de gevierde acteur Terence Stamp, ooit zelfs nog vereeuwigd op een hoes van The Smiths.
Frankrijk:
Niet enkel in haar eigen land stonden de kranten vol met terugblikken op het tumultueuze leven van Brigitte Bardot, actrice, model, zangeres, controversiële activiste en bovenal een van de ultieme sekssymbolen van de sixties. Naast rollen in talrijke succesvolle films en een reeks photoshoots die telkens opnieuw wellustige blikken opriepen, werkte ze ook samen met Serge Gainsbourg, de uiterlijk wat minder ravisssante, maar inhoudelijk minstens even belangrijke propagandist van de seksuele bevrijding.
In 1973 nam ze definitief afscheid van het scherm, naar eigen zeggen om vlak voor haar veertigste verjaardag te eindigen in schoonheid in alle betekenissen van het woord. Dat betekent natuurlijk niet dat ze nadien in de vergetelheid geraakte, want ze werd zowat de mondigste dierenrechtenactiviste van het continent en een regelmatige gast in elke rechtbank van Frankrijk, vooral voor haar aanhoudende reeks denigrerende opmerkingen over de islam.
Initieel ging het haar vooral om de praktijk van het onverdoofd slachten, wat nog een eerbaar standpunt is en ook in ons land na veel discussie tot een aangepaste wetgeving heeft geleid. Gaandeweg begon ze evenwel de aanwezigheid van migranten als een invasie te omschrijven en betreurde ze het gebrek aan vechtlust van de Fransen om hun grondgebied te verdedigen. Dit leverde een stapel boetes op, maar voor iemand wiens nettowaarde op 65 miljoen euro wordt geschat, betekent een overschrijving van 11.000 euro of 15.000 euro natuurlijk niet zo heel veel.
Ondanks haar blijvende steun voor het ecologisch gedachtegoed en de strijd tegen de klimaatopwarming, kwam ze steeds meer in extreemrechts vaarwater terecht. Het is al eigenaardig dat een libertijnse jongedame zich in mei 1968 aan de kant van president de Gaulle schaarde, maar na haar huwelijk met de miljonair Bernard d'Ormale, berucht geldschieter van wat toen nog het Front National heette, was het hek helemaal van de dam. Bardot werd een aanhangster van Marine Le Pen, die ze als de 'Jeanne d'Arc van onze tijd' omschreef.
Dat is triest, maar zo voelde Bardot zich zelf ook wel eens, want ze heeft zowaar driemaal geprobeerd zelfmoord te plegen. Erger nog was haar relatie met haar enige zoon. Haar mislukte pogingen om een abortus te krijgen, wat toen in Frankrijk nog bijzonder illegaal was, vormde niet enkel de aanleiding tot een van die zelfmoordpogingen, maar leidde ook tot een totale vervreemding, waarbij ze liet vallen dat ze liever een puppy had gebaard. Later schoof ze zoonlief met plezier door naar haar ex-echtgenoot en stuurde ze hem wandelen toen hij bij haar wilde logeren terwijl zij een feestje had georganiseerd, waarna hij decennialang weigerde nog met haar te spreken. Het lijkt niet meteen een mooi voorbeeld van het traditionele gezinsleven dat Marine Le Pen zo hoog in het vaandel draagt.
Verder overleden ook de Frankrijk wereldberoemde regisseur Bertrand Blier, van wie we vooral de zwarte komedie 'Buffet froid' kunnen aanbevelen, en de eveneens Franse regisseur Marc'O, van wie we dan weer 'Idoles' aanbeleven, een film over drie popidolen die tijdens een persconferentie uit de doeken doen hoe hun respectievelijke managers hen en het publiek manipuleren.
De Franse regisseur Yves Boisset verdient wel wat meer aandacht. Ondertussen grotendeels vergeten, heeft hij de wereld wel een reeks tegelijkertijd geëngageerde en spannende films geschonken waarin hij steeds opkwam tegen machtsmisbruik, niet in het minst door de politie. Op zeventienjarige leeftijd werd hij door zijn ouders aan de deur gezet omdat hij het had aangedurfd in een volgens hen immorele film te figureren, maar dat heeft hem er niet van weerhouden om principiële standpunten in te nemen, onder meer door voortvluchtige deserteurs te huisvesten. Ondertussen vond hij ook nog eens tijd om het Frans record op de 300 meter te breken. Zijn films worden zelden tot nooit meer vertoond, maar 'Le Juge Fayard' of 'Canicule' blijven toch wel het bekijken waard, met op de tweede rij 'L'attentat', een film over de nog steeds niet opgeloste verdwijning in 1965 van de Marokkaanse oppositieleider Ben Barka, een samenzwering zo complex dat ze kan gelden als het Franse equivalent van de moord op president John F. Kennedy.
In diezelfde Franstalige filmwereld kende overigens iedereen Jackie Berger, geboren in Elsene, maar de voorbije vijftig jaar uitsluitend actief in Frankrijk. Het grote publiek kan haar herkennen aan haar bijdragen aan honderden films, waaronder klassiekers en kaskrakers als 'Close Encounters of the Third Kind', 'The Shining', 'The Towering Inferno', 'Kramer vs Kramer', 'The Elephant Man', 'The Fog', 'Excalibur', 'Poltergeist', 'Fanny og Alexander', 'Rocky 3', 'Indiana Jones and The Temple of Doom', 'Once upon a Time in America', 'Robocop' en '7 Years in Tibet'.
Wacht, hoe kan iemand nu in al die films en nog tientallen meer hebben gezeten terwijl u nooit van haar hebt gehoord? Wel, Berger kwam dan ook niet in beeld. Zij werd ingehuurd door de Franse distributeurs om tijdens de post-synchronisatie voor de stemmen van vooral jonge tieners te zorgen in een land dat zich nog steeds niet tot de ondertiteling heeft bekeerd en bijgevolg een bevolking heeft die amper andere talen spreekt.
En de rest van de wereld:
Een agressieve kanker werd de Belgische Emilie Dequenne op 43-jarige leeftijd fataal. Haar debuutfilm 'Rosetta' won al onmiddellijk de Palme d'Or, waarna ze vooral acteerde in Franse producties, waaronder de ondertussen al bijna vergeten parel 'Le Pacte des Loups'.
In eigen land overleed ook de acteur Chris Cauwenberghs, die men zich hopelijk herinnert van het helaas grotendeels vergeten 'Meester, hij begint weer!' en niet als Lui uit de vriendenkliek van Kabouter Plop.
De Zuid-Koreaanse Kim Sae-Ron was een jonge, beloftevolle actrice die al talrijke successen op haar naam had staan toen ze in 2022 in dronken toestand een ongeval met materiële schade veroorzaakte in de wijk, jawel, Gangnam. Hierop werd ze ontslagen door haar management en besloot de filmstudio haar scènes uit de lopende producties weg te monteren. Al het geld dat ze tijdens haar carrière had verdiend, ging naar de schadevergoedingen voor het ongeval en bij gebrek aan aanbiedingen probeerde ze dan maar een gewone job te vinden, maar telkens opnieuw wist de sensatiepers haar te ontmaskeren, waarna ze steevast werd ontslagen. Ze pleegde uiteindelijk zelfmoord.
Ter afronding vermelden we zeker ook de Duitse acteur Udo Kier, die frequent samenwerkte met de cultregisseurs Lars von Trier, Rainer Werner Fassbinder, Wim Wenders, Werner Herzog, Gust Van Sant en Dario Argento, alsook een hier volstrekt onbekende Australische acteur met wel zeer inspiratieloze ouders, want hij heette zowaar Donald MacDonald.
